Bildiğiniz üzere Meshtastic'i hep birlikte bir noktaya getirdik artık sevgili dostlarımız, devam eden süreçte daha kompleks mesh yapılarını öğrenme ve Meshtastic'i bunlarla zenginleştirme zamanımız geldiğine inanıyoruz, bu bağlamda sizlere AREDN'ı tanıtıyoruz.
{getToc} $title={İçindekiler Tablosu}
AREDN nedir?
"AREDN" yani "Amateur Radio Emergency Data Network", veya Türkçe haliyle "Amatör Radyo Acil Durum Veri Ağı" şeklinde tabir edilen proje, OpenWRT üzerine inşa edilmiş, bu sayede piyasada bulunan pek çok network cihazına yüklenilerek kullanılabilen ve işbu cihazları Babel protokolü ile haberleştiren IP tabanlı, kendini onarmaya muktedir bir mesh ağıdır.
Bahsedildiği şekliyle AREDN firmware'ı yüklü cihazlar, tıpkı Meshtastic'te olduğu gibi kendi aralarında şebekeden bağımsız ve merkeziyetsiz bir ağ kurarlar.
AREDN, Amatör Telsizcilere kendi Intranet'lerini kurma ve bunun üzerinden haberleşme imkanı vermektedir.
Bu yazının özet versiyonuna **link gelecek** üzerinden ulaşabilirsiniz.
Türkiye'de AREDN kullanımı yasal mı?
Her ne kadar Dünya genelinde 2.4GHz ve 5.8GHz bantlarında Amatör Telsizciler için ayrılmış özel frekans aralıkları bulunsa dahi Türkiye'de işbu frekansların Amatör Telsizcilere özel kısımlarının kullanımı tartışma konusudur.
Bu noktada ülkemizde her ne kadar 2.4GHz bandı günümüzde kullanılamamakta olsa dahi 5.8GHz bandında Amatör Telsizcilere ayrılmış olan aralığının kullanımı çok daha serbest gözükmektedir.
Siz de takdir edersiniz ki 2.4GHz bandında Amatör Telsizcilere ayrılmış olan -1 ve -2 kanallarının akıbeti kesinleşene kadar bu riski almamak ve 5.8GHz üzerinden devam etmek en mantıklı davranıştır.
Ancak AREDN sistemini 2.4GHz ve 5.8GHz ISM Band frekanslarında çalıştırmak, ilgili yönetmeliklere uyulduğu taktirde tamamen yasaldır.
Öte yandan işbu ağ, ISM frekanslarda çalıştırılsa dahi Internet'ten yalıtıldığı ve Amatör Telsizcilere veya Amatör Telsizci olmayanlara bir Internet Servis Sağlayıcı çehresinde Internet hizmeti sağlanma çabası içerisine girilmediği takdirde yasaldır.
Kaldı ki Amatör Telsizcilere frekanslarda Amatör Telsizci olmayanları haberleştirmeye çalıştığınız takdirde bu da ayrı bir suç unsurudur.
Bu aşamada işbu ağı kullanarak Internet servisi sağlamaya çalışmak her ne kadar kendi imkanlarınızla "log"ladığınızı iddia etseniz dahi bu önlem, yasa koyucular karşısında bir anlam ifade etmeyecektir.
Bu davranış biçimi, sizinle birlikte aynı anda AREDN ağına dahil diğer Amatör Telsizcileri de zor duruma düşürecektir.
Afet İletişiminde AREDN kullanılabilir mi?
AREDN, gayet tabi afet ve acil durum senaryolarında küçük ekiplerin haberleştirilmesinde, Amatör Telsizciler ile çeşitli kurum ve kuruluşlar arasında hızlı veri iletişimi kurmak için tasarlanmış bir RF mesh altyapısıdır.
Özellikle komuta merkezleri ile saha ekipleri arasında kurulan iletişimde AREDN ağı üzerinden çalıştırılabilen VoIP aramaları, dosya paylaşımı, görüntü aktarımı vb. pek çok IP Tabanlı servisten faydalanılarak koordinasyon gerçek zamanlı olarak çok daha efektif bir şekilde sağlanabilir.
Bu yönüyle, Meshtastic gibi altyapısız (Ad-hoc) çalışabilen sistemlerle benzer şekilde, mevcut telekomünikasyon altyapısının işlevsiz kaldığı durumlarda alternatif ve güvenilir bir iletişim kanalı sunmaktadır.
Meshtastic'tekine benzer bir şekilde AREDN düğümleri de çok kısa süre içerisinde bölgeye altyapı şeklinde kurulabilir veya kurulmaksızın da kullanılabilir.
Ancak AREDN, ülke çapında milyonlarca kullanıcının bağlanabileği bir altyapı olmadığı gibi bir şehir veya bölgedeki bütün afetzedelere Internet sağlamaya muktedir bir iletişim sistemi de değildir; tasarımı gereği yerel veya bölgesel ölçekte, kontrollü ve teknik olarak planlanmış ağlar kurmak ve küçük ekipleri haberleştirerek aralarındaki koordinasyonu temin etmek için uygundur.
Bu bağlamda AREDN'ı ülke çapında uygulanabilir bir afet ve acil durum haberleşme sistemi olarak sunmak, umut tacirliğinden ziyade bir davranış değildir. Zira unutmayınız, bant genişliği sınırsız bir kavram değildir.
Kimler AREDN kullanabilirler?
AREDN, adındaki "Amateur Radio" ibaresinden de anlaşılabileceği üzere Amatör Telsizcilik belgesine sahip kişilerin kullanımına açıktır. Amatör Telsizcilik belgesine sahip olmayan kişilerin bu sistemi kullanmaları etik olmadığı gibi yasal da değildir.
Purgatoria'nın Türkiye için AREDN Planı nedir?
Purgatoria Topluluğu'nun eğitime verdiği değer aşikardır. Bu doğrultuda Meshtastic gibi AREDN'ın da bizler nazarında en mühim yönü taşıdığı eğitsel niteliktir.
Bu bağlamda AREDN, ülkemizdeki Amatör Telsizcileri; 2.4GHz ve 5.8GHz propagasyonunu anlamak, Network yapılarını deneyimlemek, çeşitli altyapılı ve altyapısız ağ topolojilerini tatbik etmek, IP tabanlı iletişiminin temellerini hakkında eğitmek konularında sağladığı imkanlar doğrultusunda önemli bir eğitim materyali niteliği taşır.
1. Aşama : Tünel Bağlantılarının Kurulması
Birinci aşamada önceliğimiz, henüz RF altyapısı kurulmadan önce topluluğumuza gerekli genel bilgi birikimini ve operasyonel tecrübeyi kazandırmaktır.
Bu doğrultuda VPN tünelleri üzerinden oluşturulacak bağlantılar ile Türkiye’nin farklı şehirlerindeki Amatör Telsizcileri sanal ortamda buluşturmak suretiyle düğüm yapılandırma, servis yayımlama, entegrasyon geliştirme, routing ve ağ yönetimi gibi konuların deneyimlenmesi sağlanacaktır.
Bu süreç, fiziksel kurulumlar ve testler tamamlanıp RF mesh kurulmadan evvel bir laboratuvar ortamı işlevi görecek ve topluluğumuzu AREDN'a daha aşina hale getirecektir.
Bu süreçte Amatör Telsizciler, VoIP ve SIP aramaları yapabilir; chat, dosya paylaşımı ve çeşitli web servisleri, uygulamaları ve entegrasyonları test edebilir veya geliştirebilir, bant genişliği yönetimini gözlemleyebilir ve ağ disiplini konusunda ortak bir bilgi birikimi oluşturabilirler.
2. Aşama : RF Testlerine Başlanması
İkinci aşamada VPN tünelleri ile çalışarak edinilen tecrübe doğrultusunda artık sistem daha iyi anlaşılmış olduğu ve Amatör Telsizciler tarafından kullanımı tamamen öğrenildiği için artık VPN tünellerinden bağımsız olarak planlı şekilde yerel RF testleri başlatılır.
Bu testlerin amacı, 2.4GHz ve 5.8GHz bantlarının gerçek saha koşullarında propagasyonlarının gözlemlenmesidir.
Ancak esas olan işbu test sürecinde Amatör Telsizcilerin LOS (Line Of Sight(Görüş Hattı), Fresnel bölgesi, anten polarizasyonu, anten kazancı, ERP (Effective Radiated Power(Etkin Yayılan Güç), FSPL (Free Space Path Loss (Boş Alan Yolu Kaybı) vb. RF'in temel konularını öğrenmesinin yanında band genişliği, routing, ağ topolojileri gibi mesh ağlarına dair parametrelerin deneyimlemesi ve çıkarımlar yaparak bunları dokümante etmesidir.
3. Aşama : RF Bağlantıların Kurulması
Üçüncü aşamada, kendinden önceki iki aşamadaki planlama süreçlerinin bir çıktısı olarak artık nihai RF linkler kurulmaya başlanacaktır.
Yapılan planlama ve test sonuçları doğrultusunda belirlenmiş stratejik konumlara yerleştirilecek olan düğümler aracılığıyla şehir içi veya şehirler arası omurga (backbone) bağlantıları oluşturulacaktır.
Bu bağlamda bu aşamaya gelene kadar ağ planlaması, kanal kullanımı (Ch. Util.), çalışılacak olan frekanslar ve bant genişliklerini gibi parametreler çoktan belirlenmiş olmalıdır.
Kazanım
Tüm bu adımların amacı, kontrolsüz ve rastgele büyüyen bir yapı yerine; eğitim ve koordinasyon temelli, sürdürülebilir bir mesh ağı oluşturmaktır.
Böylelikle işbu vizyon doğrultusunda hem bu alanda teknik eğitimini tamamlamış hem de Amatör Telsizcilik etiği üzerine bilinçli operatörler tarafından yönetilen bir AREDN ağının temelleri atılabilir.
AREDN'a n'asıl başladık?
Akabinde dokümantasyon yetersizliğinden mütevellit uzun süren bir araştırma ve deneme yanılma sürecinden sonra Serdar TA2SDW Abi'm Wireguard VPN temelli olan yeni AREDN tünelini kurdu ve kısa bir test sürecinden sonra hizmete açtı.
Sonrasında sevgili Uğur TA2DMX, NAS'ına kurduğu VM ile yeni AREDN ağına dahil oldu ve Serdar TA2SDW Abi'm ile çeşitli hizmetlerin geliştirilmesinde birlikte çalıştılar.
Bu süreçte eski AREDN tünelinde olup bağlantısı kesilen kim varsa araştırmaya koyulduk ve cihazları kapalı kalmasın diye hepsiyle iletişime geçip yeni AREDN tüneline davet ettik. Teveccüh gösteren dostlarımızı ağa dahil ettik ve AREDN'ı hep birlikte öğrenmeye başladık.
Birkaç hafta içerisinde hep birlikte Türkiye'deki AREDN odaklı en büyük WhatsApp grubunu oluşturunca Serdar TA2SDW Abi'm yoğun bir mesai harcayarak birçok tünel daha kurdu ve bu esnada işbu mekanizmayı deneyimleme ve optimize etme imkanı bulduk.
Bu esnada Uğur TA2DMX dostumuzun kurduğu SIP sunucusu ile AREDN ağında VoIP aramaları tecrübe ettik ve Serdar TA2SDW Abi'min kurduğu çeşitli pek çok servis ile ağın kabiliyetlerini gözlemledik.
En başından beri en büyük sorunumuz RF bağlantıları oluşturduktan sonra kullanılacak olan client cihazlarının teminiydi. Bu konuda o zamana kadar tek seçenek GL.iNet ürünleriydi. Maalesef ki bu ürünler, çok pahalı olmalarının yanında Türkiye'de bulunmadığı gibi gümrük yasalarından dolayı bireysel olarak getirtilemiyordu.
Bu noktada halihazırda AREDN'da çeşitli hizmetleri çalıştırmak üzere aldığımız Orange Pi Zero 3 ve Orange Pi Zero 2W SBC'lerine AREDN firmware'ını derleme fikri ortaya çıktı ve Uğur TA2DMX dostumuz bu konuda çalışmalara başladı. Aynı zaman diliminde Raspberry Pi 3, 4 ve 5 için de AREDN firmware'ını derledi ve akabinde sevgili Orhun TA4VCU dostumuz AREDN firmware'ı yüklediği Raspberry Pi5'i ile yeni AREDN ağına katıldı ve pek çok entegrasyonu AREDN ağına implemente etmek üzerine çalışmalara başladı.
AREDN'da kullanmak üzere client cihaz eksikliği sorununu çözmek maksadıyla pazar araştırması yapmaya başladık ve pek çok düşük güç tüketimli 5V router satın aldık.
Testlerimiz esnasında Cudy TR1200 cihazının bu iş için biçilmiş kaftan olduğunu fark ettik ve modifikasyon çalışmalarına başladık. Bu süreçte Uğur TA2DMX dostumuz, Cudy TR1200 için ilk kez AREDN firmware'ını derledi ve bu cihazların içine AREDN firmware'ını yükleyebilir hale geldik.
Gerekli testleri tamamladıktan sonra Uğur TA2DMX dostumuz Cudy TR1200 cihazına resmi firmware desteği getirilmesi için AREDN geliştirici ekibi iletişime geçti ve bu girişimin olumlu sonuçlanması ile Cudy TR1200 cihazına resmi AREDN desteği gelmiş oldu.
AREDN sisteminde RF bağlantıların ne kadar önemli olduğunu bildiğimiz için Türkiye'de bulabildiğimiz Point to Point ve Sektör antenlerin bir listesini yapıp fiyat/performans ölçütünde değerlendirdik ve satın alımlara başladık. Aldığımız cihazlara AREDN firmware'ı kurduk ve RF testlere başladık. Hala çeşitli konumlardan çeşitli şekillerde RF testleri planlamaya ve icra etmeye devam ediyoruz.
Bu yazının yazıldığı tarihte ise talep yoğunluğu ve sınırlı kaynaklarımızdan dolayı bekletmek zorunda kaldığımız bütün dostlarımızı AREDN ağına ekleyebilmek üzere kurduğumuz yeni ve yüksek kapasiteli AREDN tünel sunucumuzu devreye alıyoruz.
AREDN'a n'asıl başlanır?
AREDN ağına hızlı bir giriş yapıp ağ içerisinde bu yapıyı öğrenmek için aşağıda sıralanan birkaç maddeyi takip edebilirsiniz.
Bahsedilen adımlar işbu başlık altında maddeler halinde verilmekle birlikte takip eden alt başlıklarda açıklanmaktadır.
- AREDN firmware'ını destekleyen bir cihaz edininiz,
- AREDN firmware'ını yükleyiniz,
- AREDN düğümünüzün ismini belirleyiniz,
- AREDN tünel başvurusu yapınız,
- AREDN cihaz konfigürasyonunuzu tamamlayınız.
AREDN'da kullanılan cihaz türleri nelerdir?
AREDN'da TP-Link, MikroTik ve Ubiquiti firmalarının ürünleri başta olmak üzere pek çok router, sektör ve point to point antenler kullanılabilmektedir.
Bunun yanında AREDN firmware'ı pek çok cihaza VM olarak da kurulabilmektedir.
AREDN Destekli Cihazlar Listesi isimli yazımızda tüm bu cihazlar marka bazlı sıralanmaktadır. İlgili yazıdaki cihaz modellerini kontrol ederek elinizde halihazırda AREDN firmware'ını destekleyen bir cihaz olup olmadığını öğrenebilirsiniz.
Öte yandan eğer halihazırda AREDN firmware'ını destekleyen bir cihaza sahip değilseniz ve n'asıl bir cihaz almanız gerektiğini düşünüyorsanız AREDN Cihaz Seçim Rehberi yazılarımızı okuyarak bu konuya ilişkin daha ayrıntılı bilgi edinebilirsiniz.
AREDN Düğümü n'asıl isimlendirilir?
Bir AREDN düğümünün isimlendirilmesi belli bir takım kaidelere bağlıdır, bunlar bu başlıkta açıklanmaktadır.
AREDN düğümünüzün adını şimdiden belirlemeniz AREDN VPN Tünel sisteminin düğüm adıyla eşleşmeye ihtiyaç duyması bakımından elzemdir.
Tünel hesapları düğüm adınıza göre oluşturulur, buna bağlı olarak düğümünüzün isminde herhangi bir değişiklik olduğu takdirde tünel bağlantınız kesilecektir.
Çağrı İşaretiniz
Gayet tabi AREDN, Amatör Telsizcilerin kullanımı için oluşturulmuş bir sistem olması sebebiyle APRS'deki kullanıma benzer şekilde düğüm isminiz çağrı işaretiniz olmalıdır.
Amatör Telsizciler aktif bir şekilde haberleşme yaparlarken kullandıkları frekansta her n'asıl ki görüşme başında ve sonunda çağrı işaretlerini zikretmeleri gerekmektedir, aynı şekilde çağrı boyunca belirli aralıklarla da çağrı işaretlerini tekrarlamaları bir zorunluluktur.
Bu zorunluluk doğrultusunda AREDN düğümleri de 5 dakikada bir çağrı işaretinizi tekrarlarlar.
İsimlendirme Formatı
Düğüm isminizin çağrı işareti kısmı çok katı olmakla birlikte AREDN, APRS'nin aksine çağrı işaretinizi devam eden kısımda oldukça esnek davranabilmenize olanak tanır.
Çağrı işaretinizden sonra zorunlu bir "-" işareti koyarak ayırdığınız bu kısma etiket (label) adı verilir ve toplamda 63 karakter desteklenir.
Etiketiniz kısa çizgi "-" işaretleriyle ayrılmış birden fazla bölümden oluşabilir.
Düğümünüzü isimlendirirken boşluk, alt çizgi "_" vb. kullanamaz, ancak kısa çizgi "-" işaretinden faydalanabilirsiniz.
Düğümünüzün ismi kısa çizgi "-" işareti ile başlayamaz ve aynı şekilde kısa çizgi "-" işareti ile bitemez.
Resmi İsimlendirme Yönergesi
Kendi dokümantasyonunda AREDN, düğümlerinizin isimlerini olabildiğince kısa ancak birbirinden kolay ayırt edici şekilde koymanızı tavsiye eder.
AREDN'a göre düğümlerinizin isimleri [Çağrı İşaretiniz]-[Düğümünüzün Etiketi] formatında olmalıdır.
Buradaki etiket, cihazın kurulu olduğu yer olabilir, cihazın modeli olabilir veya başka bir tanımlayıcı kullanılabilir.
Örnek: TA2SLC-Mobile, TA2DMX-Portable, TA4VCU-Yılanlı, TA2SDW-CPE510.
AREDN İsimlendirme Pratiği
AREDN kendi dokümantasyonunda her ne kadar çağrı işaretini takiben gelen bir etiket ile olabildiğince basit bir isimlendirme tavsiye etse dahi Dünya genelinde AREDN kullanıcılarında kullanım pratiği hiç buna benzer değildir.
Genelde pek çok kısa çizgi "-" ile birbirinden ayrılan birden fazla etiket içeren isimler tercih edilmektedir.
Buradaki etiketler umumiyetle cihazın konumu, amacı, yeri ve frekansı gibi pek çok parametreyi ifade eder.
Örnek: TA2LRW-Cinarcik-5G, TB2YCK-BASE-ROOF-01, TA2CX-VM-AR-1.
Purgatoria AREDN İsimlendirme Standardı
Bildiğiniz üzere Purgatoria'da bizler hiçbir şeyi olduğu gibi almayız, onu değerlendirir ve en verimli hale getiririz.
AREDN projesine başladığımızda isimlendirmeyi de n'asıl daha efektif hale getirebileceğimizi düşündük ve hep birlikte bu isimlendirme standardını oluşturduk.
**buraya yazının linki gelecek**
AREDN Ağına n'asıl katılınabilir?
RF üzerinden AREDN ağına katılmak için hemen AREDN firmware'ını destekleyen bir cihaz edinip kurulum yaparak başlayabilirsiniz. Süreç Meshtastic'tekine benzerdir.
Ancak çevrenizde iletişim kurabileceğiniz başka bir istasyon mevcut değilse bu durumda AREDN ağına WireGuard VPN tüneli üzerinden katılmanız gerekir. Bunun için aşağıdaki tuşa tıklayarak formu doldurabilir ve bu şekilde başvuruda bulunabilirsiniz.
{getButton} $text={AREDN Tünel Başvurusu Yapın} $icon={contact} $color={Hex Color}
AREDN Ağına katılmak için Purgatoria Topluluğu'na üye olmak zorunlu mu?
Gayet tabi böyle bir zorunluluktan bahsetmek söz konusu değildir. Meshtastic gibi AREDN da merkeziyetsiz bir mesh ağıdır. Bu bağlamda AREDN sistemine dahil olmak için hiçbir topluluk, dernek, kurum veya kuruluş içerisinde bulunmaya ihtiyaç duymadığınız gibi varolmadığı için bir sistem yöneticisinden de izin almazsınız.
Sadece geçerli bir Amatör Telsizcilik belgesine sahip olmanız yeterlidir.
Purgatoria'nın buradaki rolü, AREDN ağını ve bağlantılı teknolojileri öğrenmek isteyenler için güvenli bir alan sağlamak ve gerekli kaynakları sağlamaktır.
AREDN firmware'ı n'asıl kurulur?
Bir önceki başlıkta AREDN ağına katılmak için "AREDN Destekli Cihazlar"dan herhangi birisine AREDN firmware'ını kurmanız gerektiğinden bahsetmiştik. AREDN firmware'ını kurmak üzere https://purg.tr/aredn-firmware adresine giderek firmware'ı indirebilir ve "Cudy TR1200 AREDN Kurulumu" başlıklı yazımızdaki adımları takip ederek cihazınıza kurulum yapabilirsiniz.
Her cihaz için kurulum adımları farklıdır, bunları dokümante etmek üzerine çalışıyoruz, yakında bu rehberlerin hepsine blog üzerinde "AREDN" etiketini aratarak ulaşabileceksiniz.
Bu süreçte Purgatoria WhatsApp Topluluğu'na dahil TA AREDN WhatsApp grubu en büyük yardımcınız olacaktır.
Hangi frekansı tercih etmelisiniz?
Aşina olduğunuz Wi-Fi ağlarındakine benzer şekilde ülkemizin yasaları doğrultusunda AREDN'da kullanabileceğiniz 2.4GHz ve 5.8GHz olmak üzere sadece iki frekans bandı mevcuttur.
Dünya'nın geri kalanı ile birlikte 3.4GHz bandı, Türkiye'de de kullanılamamaktadır.
Günümüzde artık yalnızca Amerika'daki Amatör Telsizciler tarafından kullanılabilen bu bandın orada da erişime kapatılması gündemdedir.
Türkiye'de hangi frekanslar kullanılıyor?
Türkiye'de Meshtastic projesinde hem 433MHz hem de 868MHz'i birlikte kullandığımız gibi AREDN projesinde de kullanılabilir iki band olan 2.4GHz ve 5.8GHz'i birlikte kullanıyoruz.
Bu bağlamda sizler iki bu iki frekanstan bir tanesini koşullarınız ve isteğiniz doğrultusunda tercih edebilirsiniz.
Neden 5.8GHz?
Ancak ülkemizde bazı bir takım cihazların bulunabilirliği, halihazırda topluluğumuzda bulunan cihazların yoğunluğu, gürültü seviyesi, frekansın müsaitliği, sunduğu bant genişliği seçenekleri, fresnel zone çapının darlığı ve hava koşullarından daha az etkilenmesi gibi parametrelere bağlı olarak bizlerin tercihi 2.4GHz'e mukayese 5.8GHz'ten yana olmuştur.
Buradaki tercihin 5.8GHz olmasından kasıt ise AREDN cihazları arasında mesh ağının 5.8GHz üzerinden kurulmasıdır.
Bu bağlamda 2.4GHz hala client cihazlarını AREDN ağına bağlamak için tercih edilebilmektedir. Öte yandan gayet tabi arzu etmeniz halinde burada da -enterferasyona sebebiyet vermemesi için başka bir kanalda olması koşuluyla- 5.8GHz çalıştırabilirsiniz.
AREDN ile kaç kilometre mesafeden iletişim kurulabilir?
AREDN ile kaç kilometre uzaklıktan iletişim kurulabileceği sorusunun cevabı takdir edersiniz ki pek çok parametreye bağlıdır.
Ancak burada en önemli olanların iki istasyon arasında açık bir LOS (Line Of Sight) ve engelsiz bir Fresnel Zone bulunmasıdır.
Gayet tabi link bütçesi, gürültüden bağımsız değildir. Bu bağlamda çevrenizdeki RF gürültüsü de iletişimin kalitesini etkileyen büyük bir etkendir.
AREDN'da mesh yapısı n'asıl kurulur?
AREDN, mesh yapısını klasik Wi-Fi mesh mantığından farklı olarak önceden eşleştirmeye gerek duymaksızın RF üzerinden birbiri ile iletişim kurabilen cihazlar üzerinden otomatik olarak kurar.
Bu noktada tek gereken daha öncesinde yönetici panelinden radyo ayarlarının doğru ayarlanmış olmasıdır.
Her AREDN düğümü, belirlenen frekansta sürekli olarak dinleme yaparken aynı anda kendi kimliğini de RF üzerinden yayınlar.
Bu şekilde etrafındaki AREDN düğümleri otomatik olarak saptar ve etrafındaki AREDN düğümleri tarafından da otomatik olarak saptanır.
Bahsedildiği gibi aynı frekans ve band genişliğinde çalışan başka bir AREDN düğümü, halihazırda çalışmakta olan düğümlerin kapsama alanına girdiğinde, cihazlar birbirlerinin sinyalini algılar ve merkezi bir yönlendiriciye ya da manuel eşleştirmeye ihtiyaç duymaksızın otomatik olarak bağlantı kurarlar.
AREDN ile Meshtastic farkı nedir?
AREDN ile Meshtastic'i mukayese ederken aralarındaki farkı, temel düzeyde kullandıkları radyo teknolojisi ve buna bağlı olarak taşıyabildikleri veri miktarından yola çıkarak açıklamak gerekir.
AREDN, 2.4GHz ve 5.8GHz frekanslarında çalışan, Wi-Fi (802.11) tabanlı bir sistemdir. Bant genişliği 5MHz ila 80MHz arasında ayarlanabilir. Bant genişliği seçimi doğrultusunda da farklı düzeylerde yüksek veri hızı sunar. Bu sayede IP tabanlı her servisi çalıştırabilmektedir.
Meshtastic ise 433MHz ve 868MHz gibi daha düşük frekanslarda çalışan LoRa modüllerini kullanır. LoRa modüllerinin kullandığı CSS yani Chirp Spread Spectrum modülasyonu sayesinde düşük güçlerle uzak mesafelerle haberleşme imkanı sunar.
En düşük bant genişliği olan 31kHz seçeneği ile 0.046Kbps veri hızı sunarken en yüksek bant genişliği seçeneği olan 500kHz ile 37.5Kbps veri hızı sunar.
Ancak temel olarak metin mesajları, kısa veri paketleri ve GPS/telemetri bilgileri göndermek için tasarlanan bu sistem, yüksek bant genişliği gerektiren uygulamalara uygun değildir.
| AREDN | Meshtastic | |
|---|---|---|
| Frekans | 2.4GHz & 5.8GHz | 433MHz & 868MHz |
| Modülasyon | Wi-Fi | CSS |
| Bant Genişliği | 5MHz - 80MHz | 31kHz - 500kHz |
| Veri Hızı | 6Mbps - 867Mbps | 0.046Kbps - 37.5Kbps |
| Menzil | Kısa | Uzun |
| Gürültü Dayanımı | Düşük | Yüksek |
| Çıkış Gücü | 20dBm / 27dBm | 10dBm / 27dBm |
| Link Bütçesi | Düşük | Çok Yüksek |
| Güç Tüketimi | Yüksek | Çok Düşük |
| Maliyet | Yüksek | Düşük |
| Kurulum | Zor | Kolay |
Kendini Onarmaya Muktedir Ağ nedir?
"Kendini Onarmaya Muktedir” veya İngilizce "Self-Healing" ibaresi, ağ içerisindeki bağlantıların insan faktörüne ihtiyaç duymaksızın otomatik olarak yeniden yapılandırılabildiği ve ağdaki cihazların; herhangi bir arıza veya sinyal düşüklüğü ya da sinyalin kesilmesi durumunda alternatif yollar bularak çalışmaya devam edebildiği, bu şekilde de mesh ağının dinamik olarak yeniden oluşturulduğu ağ türlerini ifade eder.
Ad-hoc Ağ nedir?
Telekomünikasyonda Ad-hoc terimi, bir altyapıya (Baz istasyonu, röle, router vb.) bağlı ve bağımlı olmadan, cihazların doğrudan birbirleriyle haberleşerek oluşturduğu ağları ifade etmek için kullanılır.
Bu bağlamda bu cihazların haberleşmek için önceden kurulmuş sistemlere ihtiyaçları yoktur.
Birbirlerinin kapsama alanına giren cihazlar, birbirlerini gördüğü gibi bağlantı kurar ve ağı oluştururlar.
Genel tanım olarak Ad-hoc ağlar, genellikle altyapı gerektirmeyen, hızlı kurulan ve geçici veya saha şartlarına uygun çözümler olarak nitelenir. Bu kavramı bir araç konvoyu veya afet bölgesine gönderilen ekipler üzerinden tahayyül etmek daha anlamlı olacaktır.
AREDN özelinde Ad-hoc tanımını ele aldığımızda, bir bölgede AREDN altyapısı olmasa dahi bölgeye intikal eden ekiplerin yanlarında götürdükleri cihazların bölgede birbirlerini otomatik olarak tanıyıp AREDN ağını kurmaları karşımıza çıkacaktır.
Her n'asıl ki Meshtastic'te bütün cihazlar hem bir altyapı hem de Ad-hoc özelliği göstermekte ve bu şekilde mesh ağını oluşturmaktadırlar, AREDN için de aynısı geçerlidir.
Bu bağlamda bu ağlar altyapı şeklinde kurulu olmadıkları yerlerde de birbiriyle haberleşebilir ve mesh ağı oluşturabilirler.
IP Tabanlı iletişim nedir?
IP (Internet Protocol) yani Internet Protokolü, Internet ağına bağlı cihazların veri paketlerini birbirine göndermesini sağlayan adresleme ve yönlendirme kurallarının bütününe verilen isimdir.
TCP/IP ve UDP/IP gibi terimler bu tanımda bahsigeçen taşıma protokolleriyken IPv4 ve IPv6 gibi terimler ise adresleme protokolleridir.
AREDN'da da düğümler kendileri arasında IP tabanlı iletişim kurarlar. "IP tabanlı iletişim" tabiri ile kastedilen ise bahsedildiği gibi Internet Protokolü kapsamında bulunan protokoller üzerinden iletişim kurmaktır.
En basit şekliyle bu konuyu ele almak istediğimizde örnekler üzerinden gitmek en mantıklısı olacaktır.
**buraya diagram gelecek**
Yukarıdaki görselde TA2DMX, TA2LRW ile VoIP araması yapmak istemektedir.
Ancak aralarında direkt görüş yoktur. Bu bağlamda TA2SDW ile TA2SLC'nin aralarında kurdukları linki kullanmaları hasıl olmuştur.
Görselde görüldüğü üzere Mesh IP'si 10.88.88.88/32 olan TA2SLC-L cihazı, Mesh IP'si 10.32.52.178/32 olan TA2SDW-L cihazı ile 5.8GHz üzerinden link kurmuştur.
TA2LRW-L cihazının ise TA2SDW-L cihazı ile arasında LOS olmamasından mütevellit 10.77.77.77/32 Mesh IP'li TA2LRW-S cihazı, 10.77.77.77/32 Mesh IP'li TA2SLC-L cihazına yine 5.8GHz üzerinden bağlanmaktadır.
Öte yandan görüldüğü üzere TA2DMX, bir AREDN cihazına sahip değildir. TA2SDW-L cihazının arkasına takılı olan access point üzerinden dağıtılan 10
44'lü Ip'ler ve 44Net nedir?
aaa
Babel Protokolü nedir?
Tam da Purgatoria ekibi olarak bizlerin projeye başladığı tarihlerde AREDN ekibi, ağ yönlendirmesini geliştirmek amacıyla OLSR protokolünün yanında Babel protolünü AREDN sistemine implemente etmişlerdi.
Bir süre sonra artık güncelliğini yitirmiş olan OLSR protokolü tamamen geride bırakıldı ve tamamen Babel protokolüne geçildi.
İşbu kararın alınmasında bir çok sebepten bahsetmek mümküdür. Bunların başında Babel protokolünün döngüsüz (loop-free) bir protokol olması gelir.
Bu protokolde ağ topolojisi değişse bile yönlendirme döngüleri oluşmaz, bununla birlikte ağı sürekli yayınlarla doldurmak yerine, gerektiğinde değişiklikleri komşularına bildiren reaktif bir yapı kullanır.
Öte yandan kablolu (DtD), kablosuz (RF) ve tünellenmiş (VPN) bağlantılar arasındaki farkı anlayabilmesi, AREDN’in kullandığı farklı link türleriyle daha efektif çalışmasını sağlar.
Katman-3 (Layer 3) seviyesinde çalıştığı için halihazırda AREDN’a kolayca entegre edilebildiği ve yüksek derecede yapılandırılabilir olması sayesinde kullanım senaryosuna göre optimize edilebilmesinin yanında tüm bu özelliklerine nazaran daha sade ve basit bir yapıya sahip olması sebebiyle Babel protokolü benimsenmiştir.
Internet ile Intranet arasındaki fark nedir?
Takdir edersiniz ki AREDN gibi bir projeye başlamadan evvel kavranması gereken kavramların en başında Internet ve Intranet gelmektedir. Bunların arasındaki farkı idrak etmek projeyi daha doğru görmenizi sağlar. Alt başlıklarda bu konu detaylıca incelenmektedir.
Internet nedir?
Internet kavramı, Dünya genelinde milyonlarca bilgisayar ve bilgisayar ağının "ISP"ler (Internet Service Provider) yani "İSS" veya açılımıyla "Internet Servis Sağlayıcıları" üzerinden birbirine bağlandığı, herkese açık(!) ve devasa bir ağlar bütününü tanımlar.
Bu noktada yukarıdaki tanım, Internet kavramını merkeziyetsiz bir yapı olarak düşünmenize sebiyet verebilir ancak Internet; merkeziyetsiz değil, daha doğru tabirle çok merkezli bir yapıdır.
Bu çok merkezli yapı içerisinde pek çok otorite ve düzenleyici kuruluştan bahsetmek mümkündür.
Intranet nedir?
Intranet ise Internet'ten farklı olarak genellikle sadece bir kuruma özel veya belirli kurumlar arasında çalışan ve işbu sınırlı ağları birbirine bağlayan yapıyı ifade eder. Bu bir özel şirket, üniversite veya devlet kurumu olabilir.
Bu ağların amacı anılan kurumlar içerisinde veri paylaşımı, kurum içi iletişim ve çeşitli entegrasyonları dışarıdan gelebilecek tehditlere karşı yalıtarak güvenli hale getirmektir.
Bu ağlar dışarıya açık olmamakla birlikte ilgili kurum içindeki çeşitli kişilerin çeşitli erişim düzeyleri ile erişebildikleri özel ağlardır.
Erişimi olan kişiler çoğu zaman sisteme dahil olabilmek için bir şifreye veya VPN bağlantısına ihtiyaç duyarlar.
Bu ağlar belirli bir kişi veya ekip -mesela IT departmanı- tarafından merkezi şekilde yönetilirler.
Extranet nedir?
aaa
AREDN özelinde Intranet ne anlama gelir?
Yukarıdaki tanımlamalardan yola çıkarak AREDN'ı bir Intranet olarak tanımlamak da pek doğru olmayacaktır. AREDN, Amatör Telsizcilere özel olması bakımından bir Intranet özelliği gösterse dahi merkeziyetsiz yapısı itibariyle Intranet tanımından ziyadesiyle ayrışmaktadır.
Bahsettiğimiz gibi AREDN'da düğümler birbiri arasında Babel protokolü ile -eskiden OLSR kullanılmaktaydı- mesh yapıyı ve dolayısıyla ağı dinamik bir şekilde kurmaktadırlar.
Bu bağlamda herkes kendi cihazını yönetmekle birlikte cihazlar arasında kurulan ağın bir yöneticisi yoktur.
Bununla birlikte AREDN ağında hiç kimse, Intranet ağlarında sistem yöneticilerinin veya Internet ağında çeşitli otoritelerin sahip olduğu gibi kullanıcılar üzerinde herhangi bir tasarrufta bulunma hakkına sahip değildir.
AREDN ile Internet ilişkisi nedir?
Meshtastic gibi AREDN sistemi de şebekeden bağımsız ve merkeziyetsiz olduğu gibi Internet bağlantısına ihtiyaç duymazlar.
Gayet tabi işbu ağlar Internet'ten bağımsız çalışırlarken çeşitli şekillerde Internet bağlantısı ve buna bağlı entegrasyonlar ile daha fonksiyonel hale getirilebilirler.
Ancak birkaç koşul doğrultusunda AREDN ile kurulan ağların Internet üzerinden haberleştirilmesi gerekebilir.
Bu noktada AREDN yine Internet'e açık hale getirilmez, Internet üzerinden birbiri ile iletişim kurması gereken AREDN düğümleri, açık kaynaklı bir VPN (Virtual Private Network) yani "Sanal Özel Ağ" protokolü olan WireGuard tünellerini kullanarak güvenli bir bağlantı üzerinden haberleşirler.
AREDN ile Internet aktarılabilir mi?
Gayet tabi AREDN üzerinden Internet aktarımı mümkün olsa dahi Amatör Telsizcileri veya Amatör Telsizci olmayan kişileri işbu ağ üzerinden Internet'e çıkartmak pek çok yasal sorunu beraberinde getirmektedir.
Bu bağlamda bu illegal ve tavsiye edilmeyen bir davranıştır.
AREDN ile neler yapılabilir?
Artık AREDN'ın RF üzerinden geniş band veri iletimine olanak sağlayan IP Tabanlı bir Intranet olduğundan bahsetmiştik, bu bağlamda AREDN ile halihazırda Amatör Telsizcilikte Internet üzerinden yaptığınız her şeyi, Internet bağlantısına ihtiyaç duymadan yapabilirsiniz.
VoIP ve SIP nedir?
Şüphesiz ki AREDN'ın alamet-i farikası VoIP aramalarıdır. "IP Üzerinden Ses İletimi" anlamına gelen "Voice over IP" sözcüklerinin bir akronimi olan VoIP, sesin geleneksel analog telefon hatları yerine IP tabanlı veri paketleri üzerinden iletilmesini ifade eder.
Yani VoIP ile ses dijitalleştirilir, küçük veri paketlerine bölünür ve ağ üzerinden karşı tarafa gönderilir.
SIP (Session Initiation Protocol) ise bu görüşmelerin başlatılmasını, sonlandırılmasını ve yönetilmesini sağlayan sinyalizasyon protokolüne verilen isimdir. VoIP için SIP'e gerek olmasa dahi bir SIP sunucusunun varlığı çağrı yönetimini ve çağrı yapmayı oldukça kolaylaştırılır.
Örneğin TA2SLC istasyonuna VoIp ile direkt çağrı yapmak istediğinizde önce telefonunuzun menüsüne giriş yapıp oradan "Direk IP Araması" seçeneğini seçip, asterisk "*" tuşu yardımıyla 10.200.75.2 IP adresini tuşlamanız gerekmektedir.
Ancak SIP sunucusunun yardımıyla TA2SLC istasyonuna VoIP üzerinden çağrı yapmak istediğinizde telefonunuza 1002 numarasını tuşlayıp akabinde sadece telefonunuzun ahizesini kaldırmanız yeterlidir.
Bu bağlamda basitçe VoIP, sesin taşınma yöntemiyken; SIP ise çağrı süreçlerini organize eden protokoldür.
İşbu iki protokol birlikte çalışarak IP protokolü ile çalışan ağlar üzerinde efektif bir şekilde telefon görüşmesi yapılmasını mümkün kılar.
AREDN özelinde VoIP ve SIP n'asıl çalışır?
AREDN üzerinden VoIP aramalarının yapılması oldukça pratik ve yaygındır zira AREDN, üst başlıklarda ele alındığı şekilde halihazırda IP tabanlı bir mesh ağıdır.
Ağ üzerindeki herhangi bir düğüme kurulu olan Asterisk, FreePBX vb. bir SIP sunucusu veya sunucuları üzerinden, ağa bağlı olan cihazlara bağlı IP telefonlar veya softphone şeklinde ifade edilen telefon uygulamaları (LinPhone, Groundwire vb.) veya bilgisayar programları (LinPhone, MicroSIP vb.) yani yazılımsal IP telefonlar birbirleriyle konuşabilir.
Bunun yanında bir üst başlıkta herhangi bir SIP sunucusuna bağlı olmadan, cihazların birbirinin IP adresini doğrudan aramasının da mümkün olduğundan bahsetmiştik.
Bu yöntem, yavaş ve zahmetli olsa dahi herhangi bir arıza durumunda AREDN ağında SIP sunucusuna ulaşamayan düğümler arasında kullanılabilir. Bu bağlamda ağdaki telefonların IP adreslerinin de bilinmesi ayrıca bir zorunluluktur.
Bu bağlamda AREDN Telefon Defteri tablosuna telefonlarınızın IP adreslerini de yazmayı unutmayınız.
AREDN'da servis mantığı n'asıl işler?
AREDN'ın IP taabanlı bir iletişim altyapısı olduğu ve servis sağlamadığı unutulmamalıdır. AREDN, çeşitli servisleri çalıştırabileceğiniz ortamı sunar, servisleri ise AREDN düğümlerine eklenti veya AREDN düğümlerine LAN üzerinden bağlı cihazlar (Raspberry Pi, NAS vb.) üzerinden çalıştırırsınız.
Diğer Amatör Telsizciler ise işbu servislere kendi çalıştırdıkları AREDN düğümlerine bağladıkları client cihazları (Telefon, bilgisayar vb.) üzerinden erişebilirler.
Çalıştırabileceğiniz servisler arasında chat sunucuları, VoIP sunucuları, FTP sunucuları, kamera yayınları veya e-posta sistemleri gibi IP tabanlı pek çok seçenek bulunur.
Bu servisler konusunda çok önemli üç husustan bahsetmek söz konusudur:
İşbu servislerin halihazırda sınırlı RAM ve ROM'a sahip router cihazları üzerinde çalıştırılması pek efektif olmayacağı gibi cihazları da gereksiz bir şekilde meşgul edecek ve performans düşüklüğüne sebebiyet verecektir.
Bu bağlamda AREDN firmware'ını çalıştıran cihazlarınızın arkasına en azından Raspberry Pi veya Orange Pi gibi bir SBC bağlayarak ilgili servisleri bu kartlar üzerinde çalıştırmanız çok daha münasip olacaktır.
AREDN'da çalıştırmak istediğiniz servisleri seçerken bir diğer aşırı önem arz eden unsur ise işbu servislerin ağa getirecekleri yüktür.
AREDN'da çalıştıracağınız her bir servisin olabildiğince hafif ve az kaynak tüketir özellikte olması gerekmektedir.
Mesh ağlarda trafiği normal zamanda en düşük seviyede tutmak her zaman iyidir. Ağınızı ne kadar optimize bir şekilde işletirseniz beklenmedik durumlara ve aşırı yüklenmelere de o kadar hazırlıklı olacağınızı unutmamanız önemlidir.
Kullandığınız servislerin de AREDN gibi şifresiz haberleşme yapması gerekmektedir. Bildiğiniz üzere Amatör Telsizcilerin, Amatör Bantlarda şifreli haberleşme yapmaları yasaktır.
AREDN'da hangi servisler çalıştırılabilir?
AREDN'da Internet üzerinde çalışan pek çok servisin benzeri servisleri çalıştırabilir ve bunları ağdaki diğer Amatör Telsizcilerin kullanımına sunabilirsiniz. Öyle ki burada çalıştırılabilecek servislerin çeşitliliği ve tercih edilebilecek yazılımların kapasiteleri gerçekten Amatör Telsizciler için Internet bağlantısını aratmayacak düzeydedir.
Ancak burada dikkat edilmesi gereken en önemli husus, çalıştırdığınız her servisin en asgari düzeyde kaynak tüketen yazılımlarla en optimize şekilde çalıştırılması gerekliliğidir. Zira bant genişliği pek tabi sınırlı bir kavramdır. Yüksek kaynak tüketen servisler çalıştırmanız ağda herkes için bir sorun teşkil edecektir.
Yazılı İletişim
Gündelik hayatta Amatör Telsizciler tarafından kullanılan pek çok yazılı iletişim programı vardır. Özellikle de Türkiye'de WhatsApp ve Facebook'un Amatör Telsizcilerin bilgi paylaşım süreçleri için ne kadar önemli oldukları herkes tarafından bilinmektedir.
AREDN'da da pek çok chat programı çalıştırılabilmektedir. Bunlara AREDN dokümantasyonunda MeshChat başta olmak üzere, Internet Relay Chat (IRC), Jabber, Let's Chat, Mattermost ve Matrix örnek gösterilmektedir.
Sesli İletişim
Direkt IP aramaları için herhangi bir kurulum gerekmemekle birlikte SIP araması yapmak üzere Asterisk, FreePBX vb. bir sunucu kurulması gerekmektedir. Öte yandan AREDN üzerinde yapılacak sesli görüşmeler Direkt IP veya SIP araması ile de sınırlı değildir Mumble gibi sesli ve yazılı iletişim yazılımlarını da kullanabilirsiniz.
Görüntülü İletişim
Her ne kadar Discord, Zoom veya Google Meet gibi kapsamlı konferans uygulamalarını çalıştırmak mümkün olmasa dahi; TeamTalk, HexChat, BigBlue Button gibi görece daha düşük kaynak tüketen ve Internet bağlantısı gerektirmeyen uygulamalar üzerinden görüntülü ve sesli görüşme yapılabilir.
Görüntü Aktarımı
AREDN, IP kameralar veya video stream yazılımları üzerinden canlı görüntü aktarımı ve izleme için de kullanılabilir. IP kameralar mesh ağına bağlanarak canlı videoyu başka kullanıcıların erişebileceği şekilde yayımlayabilir; ayrıca olay anında saha görüntülerini doğrudan paylaşmak için bu tip servisler oldukça faydalıdır.
E-posta Servisleri
aaa
Dosya Paylaşımı
AREDN ağı üzerinde çalıştırılan FTP sunucuları, web tabanlı dosya depolama ve dosya paylaşımı veya bazı bir takım buna ihtiyaç duyabilecek uygulamaları çalıştırmak kullanılabilir.
Bu servis, AREDN düğümünün bağlı olduğu bir LAN cihazında (Raspberry Pi, Orange Pi vb. veya herhangi bir NAS.) ya da harici bir sunucuda çalıştırılarak kullanıcıların dosya yükleme ve indirme işlemlerine izin verir.
Haritalar, raporlar, çeşitli dokümanlar, videolar, ses dosyaları, programlar ve diğer pek çok belge bu sayede ağdaki kullanıcılarla paylaşılabilir.
Bilgi Paylaşımı
aaa
Purgatoria Topluluğu AREDN'ı n'asıl kullanıyor?
Bildiğiniz üzere Purgatoria Topluluğu'nun temel prensibi "İtibardan tasarruf olmaz." mottosu üzerine kuruludur, bu bağlamda
AAA
aaa